Theo Reuters ngày 21/01, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã mời hàng chục nguyên thủ và lãnh đạo quốc gia tham gia sáng kiến mang tên “Board of Peace”, với mục tiêu thúc đẩy hòa bình và giải quyết các xung đột toàn cầu. Tuy nhiên, động thái này đang làm dấy lên nhiều tranh luận trong giới ngoại giao quốc tế, đặc biệt liên quan đến vai trò của United Nations.
Trong khi một số quốc gia đồng ý tham gia, nhiều đồng minh truyền thống của Mỹ tỏ ra dè dặt hoặc từ chối, lo ngại sáng kiến này có thể làm suy yếu các cơ chế đa phương hiện hành.
Board of Peace là gì?
Ý tưởng về Board of Peace được ông Trump lần đầu đề xuất vào tháng 9 năm ngoái, khi công bố kế hoạch chấm dứt xung đột tại Gaza. Sau đó, phạm vi của sáng kiến được mở rộng, không chỉ giới hạn ở Gaza mà còn hướng tới giải quyết các cuộc xung đột khác trên toàn cầu.
Theo dự thảo điều lệ của Board of Peace do Reuters tiếp cận:
- Ông Trump sẽ là chủ tịch đầu tiên của hội đồng
- Board of Peace có nhiệm vụ thúc đẩy hòa bình và tham gia giải quyết xung đột quốc tế
- Các quốc gia thành viên có nhiệm kỳ 3 năm, trừ trường hợp đóng góp 1 tỷ USD để trở thành thành viên thường trực
- Chủ tịch hội đồng có quyền hành pháp rộng, bao gồm quyền phủ quyết và loại bỏ thành viên trong một số trường hợp
Nhà Trắng cho biết Ban điều hành sáng lập của sáng kiến này bao gồm Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, đặc phái viên Steve Witkoff, cựu Thủ tướng Anh Tony Blair và ông Jared Kushner
Những quốc gia đã chấp nhận tham gia
Một quan chức cấp cao Nhà Trắng cho biết khoảng 35 trong số hơn 50 quốc gia được mời đã đồng ý tham gia Board of Peace.
Danh sách này bao gồm:
- Các đồng minh Trung Đông của Mỹ như Israel, Saudi Arabia, UAE, Bahrain, Jordan, Qatar và Ai Cập
- Một số thành viên NATO như Thổ Nhĩ Kỳ và Hungary
- Các quốc gia khác như Morocco, Pakistan, Indonesia, Kosovo, Uzbekistan, Kazakhstan, Paraguay và Việt Nam
Việc Việt Nam có tên trong danh sách các quốc gia chấp nhận tham gia là điểm đáng chú ý, cho thấy Việt Nam được xem là một đối tác có vai trò trong các sáng kiến ngoại giao đa phương mới mà Mỹ đang thúc đẩy.
Ngoài ra, Armenia và Azerbaijan – hai quốc gia từng xung đột kéo dài – cũng đã tham gia sau khi đạt được thỏa thuận hòa bình do Mỹ làm trung gian vào năm ngoái.
Những quốc gia từ chối hoặc chưa cam kết
Ngược lại, nhiều đồng minh thân cận của Mỹ phản ứng thận trọng. Na Uy và Thụy Điển đã từ chối tham gia. Pháp cũng được cho là sẽ không tham gia, trong khi Canada mới chỉ đồng ý “về nguyên tắc”.
Các nước như Đức, Anh và Nhật Bản chưa đưa ra lập trường rõ ràng. Ukraine cho biết đang xem xét lời mời, nhưng Tổng thống Volodymyr Zelenskiy bày tỏ khó có thể tham gia bất kỳ cơ chế nào có sự hiện diện của Nga.
Nga và Trung Quốc – hai thành viên thường trực có quyền phủ quyết tại Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc – hiện vẫn chưa xác nhận tham gia, và được cho là sẽ thận trọng trước các sáng kiến có thể ảnh hưởng đến vai trò của họ tại LHQ.
Quyền lực thực sự của Board of Peace đến đâu?
Hội đồng Bảo an LHQ hồi tháng 11 đã thông qua một nghị quyết cho phép Board of Peace hoạt động đến năm 2027, nhưng chỉ giới hạn trong vấn đề Gaza. Nghị quyết này cho phép Board of Peace:
- Đóng vai trò điều phối tái thiết Gaza
- Triển khai lực lượng ổn định quốc tế tạm thời
- Báo cáo tiến độ cho Hội đồng Bảo an mỗi 6 tháng
Tuy nhiên, ngoài Gaza, quyền hạn pháp lý của Board of Peace vẫn chưa rõ ràng. Các nhà ngoại giao cho rằng sáng kiến này có thể song song hoặc chồng lấn với các cơ chế hiện có của LHQ, từ đó làm phát sinh tranh cãi về tính hợp pháp và hiệu quả lâu dài.
Góc nhìn phân tích
Board of Peace phản ánh rõ cách tiếp cận ngoại giao mang dấu ấn cá nhân của Tổng thống Trump: tập trung vào vai trò lãnh đạo trực tiếp của Mỹ, giảm phụ thuộc vào các thể chế đa phương truyền thống, nhưng vẫn tránh tuyên bố công khai thay thế Liên Hợp Quốc.
Việc nhiều quốc gia tham gia – trong đó có Việt Nam – cho thấy sáng kiến này không bị cô lập, nhưng phản ứng dè dặt của các đồng minh châu Âu và sự im lặng từ Nga, Trung Quốc cho thấy tính phân cực rõ rệt trong trật tự ngoại giao toàn cầu hiện nay.
Trong bối cảnh đó, Board of Peace nhiều khả năng sẽ tiếp tục là một chủ đề gây tranh luận, không chỉ về hiệu quả thực tế trong giải quyết xung đột, mà còn về vai trò của Mỹ trong việc định hình các cơ chế hòa bình quốc tế trong thời gian tới.
